نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه قرآن و حدیث، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

2 دانشیار، گروه تفسیر، جامعه المصطفی، قم، ایران

3 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

چکیده

عنصر زمان در احکام جهاد در قرآن، نقش بسیار مهمی دارد، زیرا وجوب و حُرمَتِ جهاد در شرائط مختلفِ زمانی را موجب می­شود. مسئله­ی اصلی پژوهش حاضر این است که در چه زمان­هایی حکم جهاد در قرآن قابلیّت تغییر دارد؟ روش تحقیق، تحلیلی و توصیفی بوده و هدف پژوهش نیز شناساییِ عنصر زمان خاص و نقشِ آن در احکام جهاد در قرآن می­باشد که برای بدست آوردنِ احکام متغیِّر جهاد در قرآن صورت می­گیرد. یافته­ها نشان داد که حُرمت جهاد در ماه­های حرام در قرآن، نسخ نشده، بلکه همچنان به قوّت خود باقی است. فرار از میدان مبارزه هنگام «تحرّف و تحیّز» پذیرفتنی است. تعداد جنگ­جویانِ دشمن در نوسان زمانی، قابل سنجش جهت مقاومت می­باشد. فرار برخاسته از غافل‌گیری در زمانی موقّت، قابل توجیه است. زمان درخواست پناهندگی و گرفتن اسیر، وابسته به عنصر زمانِ خاص در جهاد می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. ریاض: مکتبه نزار مصطفی الباز، چاپ سوم، ج5.
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (1422ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. بیروت: دارالکتاب العربی، ج1.
ابن سعد، محمد بن سعد (1410ق). الطبقات الکبری. بیروت: دار الکتب العلمیّه.
ابن عاشور، محمدطاهر (1420ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، ج2.
ابن عربی، محمد بن عبدالله (1408ق). احکام القرآن. بیروت: دار الجیل، ج1.
ابن عطیه، عبد الحق بن غالب (1422ق). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دار الکتب العلمیه، ج1.
ابن فارس، محمد (1404ق). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ج3، 1.
ابن منظور، محمد ابن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، چاپ سوم، ج13، 3.
ازهری، محمد ابن احمد (1421ق). تهذیب اللغه. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج7.
ثعلبی، احمد بن محمد (1422ق). الکشف و البیان. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج5.
دروزه، محمد عزّه (1384ق). سیرة الرسول صور مقتبسة من القرآن الکریم و تحلیلات و دراسات قرآنیه. بیروت: چاپخانه‌ی عیسی البابی الحلبی و شرکاء، چاپ دوم.
دهخدا، علی اکبر (1338). لغت­نامه دهخدا. تهران: بی‌نا، ج9.
زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دارالکتاب العربی، ج2.
سمرقندی، نصر بن محمد (1416ق). بحر العلوم. لبنان: دار الفکر، ج2.
سیواسی، احمد بن محمود (1427ق). عیون التفاسیر. بیروت: دار صادر، ج2.
سیوطی، جلال‌الدین (1404ق). الدّر المنثور. قم: کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، ج1.
صادقی، محمد (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن. قم: فرهنگ اسلامی، ج12.
طباطبایی، سید  محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی، ج2، 9.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان. تهران: ناصر خسرو، ج2، 5.
طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه، ج2، 10.
طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج2.
فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1373). کنز العرفان فی فقه القرآن. تهران: مرتضوی، ج1.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1410ق). کتاب العین. قم: انتشارات دارالهجره، چاپ دوم، ج4.
قرشی بنابی، علی اکبر (1375). احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت، ج4.
کاشانی، فتح‌الله (1344). منهج الصادقین فی الزام المخالفین. تهران: کتاب­فروشی اسلامیه، ج1.
ماوردی، علی بن محمد (بی­تا). النکت و العیون. بیروت: دار الکتب العلمیه، ج1.
محمد رشید، رضا (1414ق). المنار. بیروت: دار المعرفه، ج10.
مرتضی زبیدی، محمد بن محمد (1414ق). تاج العروس. بیروت: دار الفکر، ج4.
مغنیه، محمدجواد (1424ق). التفسیر الکاشف. قم: دار الکتاب الاسلامی، ج4.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه، ج7.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج21.