نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خوراسگان، اصفهان، ایران .

2 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خوراسگان، اصفهان، ایران.

3 استادیار، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خوراسگان، اصفهان، ایران.

چکیده

در این پژوهش با روش کتابخانه‌ای برای بررسی تفسیری و فقهی حکم آیه 180 سوره بقره با توجه به آیات ارث و روایات ابتدا مفهوم وصیت از نظر لغوی و اصطلاحی و سپس با توجه به دیدگاه فقهای امامیه از جمله فاضل مقداد و فقهای مذاهب اهل سنت ازجمله ابوبکر جصاص این سئوالات مورد بررسی قرار گرفته است: مشروعیت وصیت برای وارثین و غیر وارثین؟ بررسی اجتهاد ابن حزم و عده دیگر از فقهای سلف از آیه 180 بقره؟ در مرحله بعد به بررسی دلایل موافقان و مخالفان قانون وصیت واجب با توجه به آرای فقهای متقدم و حقوق‌دانان متاخر و در پایان به نتیجه‌گیری موضوع در لزوم این قانون در قوانین احوال شخصیه ایران پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.

    ابن حزم (بی‌تا). المحلى بالآثار. بیروت: دار الجیل.

    ابن قدامه، ابو محمد (1418ق). المغنی. قاهره: دارالحدیث، ج8.

    ابن ماجه، ابو عبدالله (۱۴۱۵ق). سنن ابن ماجه. بیروت: دارالفکر، ج2.

    ابن منظور (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، الطبعه الثالثه، ج4،6.

    ابن نجیم، زین العابدین (1400ق). الأشباه و النظائر علی مذهب أبی حنیفه. بیروت: دارالکتب العلمیه.

    ابوزهره ، محمد (۱۴۰۹ق). شرح قانون الوصیه. القاهره: دارالفکر العربی. 

    ابوزهره، محمد (1409ق). احکام الترکات و المواریث. قاهره: دارالفکر.

    احمدی میانجی، علی (1424ق). مالکیت خصوصی در اسلام. تهران: نشر دادگستر.

    انصاری‌خوشابر، مسعود؛ طاهری، محمدعلی (1386). دانشنامه حقوق خصوصی. تهران: محراب فکر، چاپ دوم، ج3.

    بخاری، ابوعبدالله (1407ق). صحیح البخاری. بیروت: دار طوق النجاه، ج3.

    ترمذی، محمد بن عیسی (1403ق). سنن الترمذی. بیروت: احیاء التراث العربی، ج4.

    جصاص، احمد بن علی (1405ق). احکام القرآن للجصاص. تحقیق محمد الصادق قمحاوی. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.

    جوهری، اسماعیل بن حماد مقدم (1407ق). الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه. بیروت: دار العلم للملایین، ج6.        

    حرعاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسایل الشیعه. قم: موسسه آل البیت(ع)، ج19.

    خلیفه‌، محمد طه‌ ابوالعلاء (۱۴۲۶‌ق). احکا‌م‌ المواریث‌ دراسه‌ تطبیقه‌. قاهره‌: دارالسلام‌.

    داود، أحمد محمدعلی (2006م). الحقوق المتعلقة بالترکة بین الفقه و القانون. الأردن: دار النشر.

    رازی، محمد (1986م). مختار الصحاح. بیروت: دارالمعاجم.  

    ریاض، محمد (1429ق). أحکام المواریث بین النظر الفقهی و الطبیق العلمی. قاهره: بی‌نا.

    زحیلی، وهبه (1417ق). الوصایا والوقف فی الفقه الإسلامی. دمشق: دارالفکر.

    زحیلی، وهبه (1422ق). الفقه الإسلامی و ادلته. دمشق: دارالفکر، ج10.

    زیعلی، فخرالدین (1313ق). تبیین الحقایق شرح کنز الدقائق. بی‌جا: دار الکتاب الاسلامی، ج5.

    سبحانی، جعفر (1387). وصیت برای وارث. فقه اهل البیت، سال 14، شماره 53، ص 43-15.

    سرخسی، شمس الدین (1406ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفه، ج27.

    سرطاوی، فواد عبدالطیف (1421ق). الوجیز فی الوصیا و المواریث. بی‌جا: دارالبیارق.

    سلطان، صلاح الدین (1394). المواریث و الوصیه بین الشریعه و القانون. بی‌جا: انتشارات عقیده.

    سیوطی، جلال الدین (1399ق). الأشباه النظائر فی قواعد و فروع فقه الشافعه. بیروت: دارالکتب العلمیه.

    شربینی، محمد (1377ق). مغنی المحتاج. دمشق: مکتبه و مطبعه مصطفی البابلی، ج3.

    شوکانی، محمد (1412ق).  نیا الأطار شرح منتقی الاخبار. بیروت: دارالفکر، ج6.              

    شهید ثانی، زین الدین بن علی (1415ق). الروضه البهیه فی الشرح اللمعه دمشقیه. قم: موسسه اسماعیلیان، ج2.

    شیخ الاسلامی، سید اسعد (1374). احوال شخصیه در مذاهب چهارگانه اهل سنت. تهران: سمت.

    طبرسی، أبو علی الفضل بن الحسن (1427ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمرتضى.

    طریحی نجفی (بی‌تا). مجمع البحرین. قم: دفتر نشر فرهنک اسلامی، ج4.

    طوسی، محمد بن حسن (1407ق). الخلاف. تصحیح علی خراسانی و دیگران. قم: دفتر انتشارات اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه، ج4،2.

    فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1392). کنز العرفان فی فقه القرآن. ترجمه و شرح عباس زراعت. تهران: انتشارات اندیشه‌های حقوقی، ج1.

    فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1395). کنز العرفان فی فقه القرآن. ترجمه عبدالرحیم عقیقی بخشایشی. قم: پاساژ قدس.        

    قطب راوندی، سعید (1405ق). فقه القرآن. قم: زمینه‌سازان ظهور امام عصر، ج2.

    قیاسی، سیامک (1397). ماهیت وصیت واجب در قوانین کشورهای اسلامی- عربی. پژوهشنامه حقوق خصوصی عدالت، سال پنجم، شماره9، ص 26-9

    کاسانی، ابوبکر علاء الدین (1420ق). بدائع الصنائع. بیروت: دارالمعرفه، ج7-8.

    مجلسی، محمدباقر (1410ق). بحار الانوار. بیروت: موسسه الطبع و النشر، ج23.

    محمدی، ابوالحسن (1358اسفند). وصیت واجب در حقوق مصر. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی(دانشگاه تهران)، شماره 122-116.

    مغنیه، محمدجواد (1422ق). الفقه علی المذاهب الخمسه. قم: دارالکتاب الاسلامی، ج2.

    نووی، ابو زکریا (1420ق). صحیح مسلم. قاهره: دارالفجر، ج14،15.

    ویح، أشرف (1420ق). الرائد فی علم الفرائض. بیروت: دارالنهضه العربیه.

    هاشمی شاهرودی، سید محمود، ودیگران (1426ق). فرهنگ فقه مطابق با مذاهب اهل بیت(ع). قم: موسسه دائره‌المعارف فقه اسلامی بر مذاهب اهل بیت(ع)، ج1.